Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: Η μεγάλη μετακόμιση

Όταν σε μια απλή, οικιακή μετακόμιση φτάσει η ώρα να πακετάρουμε, πάντοτε βρίσκουμε στο πατάρι, στην αποθηκούλα ή στα ντουλάπια αντικείμενα που είχαμε φυλάξει για διάφορους λόγους -είτε συναισθηματικούς, είτε αξίας, είτε επειδή νομίζαμε ότι κάποτε θα μας χρησίμευαν-, αλλά που τα είχαμε ξεχάσει. Το ίδιο συνέβη με το αδιανόητα κολοσσιαίο έργο της μεταστέγασης της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Όταν ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια το πρόγραμμα της μετακίνησης, βρέθηκαν στα αθέατα βιβλιοστάσια, στο γραφείο του διευθυντή και στα πιο απίθανα σημεία του κτιρίου μικροί και μεγάλοι θησαυροί. Άγνωστα αρχέτυπα (δηλαδή όσα βιβλία τυπώθηκαν από την εφεύρεση της τυπογραφίας μέχρι και το 1500), σπάνιοι χάρτες, και ανέκδοτο φωτογραφικό υλικό. Ακόμα και αν οι συντηρητές του ιστορικού εθνικού οργανισμού γνώριζαν την ύπαρξή τους, τους δόθηκε ξανά η ευκαιρία να τα αγγίξουν, να έρθουν σε επαφή μαζί τους, να τα «γνωρίσουν» καλύτερα.

Το φθινόπωρο του 2017 φτάνει η μεγάλη στιγμή: η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος πρόκειται να μετακομίσει στην καινούργια της στέγη, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, στο Φαληρικό Δέλτα. Ειδικοί επιστήμονες, συντηρητές και βιβλιοθηκονόμοι συνεχίζουν να εργάζονται ακατάπαυστα, προκειμένου να εκτελέσουν εργασίες καθαρισμού, προληπτικής συντήρησης και ραδιοσήμανσης, ώστε η συλλογή να μεταφερθεί με ασφάλεια στο νέο κτίριο και κάθε τεκμήριο να εντοπίζεται αμέσως στον ηλεκτρονικό κατάλογο της ΕΒΕ.

Αφού ολοκληρωθεί και ο εγκιβωτισμός και, αν όλα πάνε σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, τα εγκαίνια της Εθνικής Βιβλιοθήκης θα πραγματοποιηθούν μέχρι το τέλος της χρονιάς (να σημειώσουμε, βέβαια, ότι η λειτουργία των νέων υπηρεσιών θα εξελίσσεται προοδευτικά, δεδομένου ότι απαιτείται στελέχωση των νέων τμημάτων). Το πολύπλοκο έργο προετοιμασίας -που χρηματοδοτείται από δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος ύψους 5.000.000 ευρώ και από έκτακτη κρατική επιχορήγηση ύψους 5.200.000 ευρώ- δεν αφορά μια απλή μεταφορά βιβλίων, αλλά τη μετάβαση του θεσμού σε μια νέα εποχή. «Η Εθνική Βιβλιοθήκη είναι ένας κρυφός θησαυρός και πρέπει να τον αναδείξουμε», αναφέρει ο γενικός διευθυντής δρ Φίλιππος Τσιμπόγλου (διαβάστε τη συνέντευξή του στη σελίδα 20), που κάνει σχεδόν ταχυδακτυλουργικά για να κερδίσει το στοίχημα του εκσυγχρονισμού του οργανισμού, ο οποίος υλοποιείται με 40 έργα σε πέντε άξονες: επεξεργασία και εμπλουτισμός συλλογών, ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών, σχεδιασμός νέου δανειστικού τμήματος, ανάπτυξη κοινού και εκπαίδευση προσωπικού.

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ

Σεπτέμβριος 2015-Ιούνιος 2016

Ο Γιάννης Κόκκωνας, καθηγητής Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, εντόπισε και κατέγραψε -με τη συνεργασία δύο υπαλλήλων, της Χριστίνας Τσαρουχά και της Ανθής Τίγκα- τα παλαιά και σπάνια βιβλία στη γενική συλλογή της Εθνικής Βιβλιοθήκης, τα οποία δεν είχαν έως τώρα ενταχθεί στην «κλειστή» συλλογή πολυτίμων της ΕΒΕ. Χάρη στα έμπειρα μάτια του, αυτή η πολύ ιδιαίτερη συλλογή της Εθνικής Βιβλιοθήκης επεκτείνεται τώρα κατά περίπου 10.000 τίτλους (την υπάρχουσα αποτελούσαν περίπου 5.000 τόμοι). Ανάμεσα στους μικρούς θησαυρούς που ανακάλυψε στα σκονισμένα βιβλιοστάσια ο καθηγητής ήταν ένα αντίτυπο της πρώτης έκδοσης (1632) του περίφημου έργου του Γαλιλαίου «Dialogo […] sopra i due massimi sistemi del mondo», ένα αντίτυπο της πρώτης εκτύπωσης (1758) του έργου «De l’esprit» του Γάλλου φιλόσοφου Ελβέτιου και άλλα πολλά και αξιόλογα. Το σπάνιο υλικό θα φυλαχθεί σε ειδικά θησαυροφυλάκια στο νέο κτίριο.

Ο Γιάννης Κόκκωνας, καθηγητής Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, επιλέγει τα πολύτιμα βιβλία.

ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ

Ιανουάριος 2016-Ιανουάριος 2017 

Το τιτάνιο έργο καθαρισμού πραγματοποιήθηκε με τη συμβολή της εταιρείας συντήρησης έργων τέχνης «Θεοφιλάκος & Γεωργιάδης Ο.Ε.», υπό την επίβλεψη των συντηρητών της βιβλιοθήκης. Τρεις ομάδες των δύο ατόμων περνούσαν ένα ένα τα ράφια των βιβλιοστασίων, αφαιρώντας τη σκόνη από τα βιβλία, τις εφημερίδες και τα περιοδικά. Το προσωπικό καθάριζε με ειδική ηλεκτρική σκούπα το εξώφυλλο, το οπισθόφυλλο και τις περιμετρικές ακμές των εκδόσεων. Μετά, όπου χρειαζόταν, περνούσε τους τόμους με πανάκι, χωρίς τη χρήση όμως χημικών. «Είναι η επαφή με τη γνώση», μου είπε ο συντηρητής Δημήτρης Μαστοράκης. «Θέλαμε να σταματάμε κάθε λίγο και λιγάκι για να ξεφυλλίζουμε τα έντυπα, αλλά δεν υπήρχε ο χρόνος».

Τα πράσινα μεταλλικά βιβλιοστάσια, που σχεδίασε ο Ερνστ Τσίλλερ και που αναπτύσσονται σε πέντε επίπεδα στα πλαϊνά του νεοκλασικού, είναι πανέμορφα, αλλά δεν προσφέρουν το καλύτερο περιβάλλον για τη γήρανση των βιβλίων. Το χαρτί ταλαιπωρείται από τις θερμοκρασιακές μεταβολές, που ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων. «Έχουμε βρει μέχρι και φωλιές εντόμων στα ράφια», επισήμανε ο Δημήτρης Μαστοράκης. Ήταν πάντως μια εμπειρία που δεν θα ξεχάσει ποτέ. «Υπάρχουν τίτλοι που ούτε φαντάζεσαι. Πολλές φορές, αντί για διάλειμμα, ερχόμασταν εδώ για να ξεφυλλίσουμε τα έντυπα», μου ανέφερε ένας άλλος συντηρητής, ο Ιάκωβος Κρασαγάκης. «Είδα μέχρι και περιοδικά για τα Windows 95, που είχα να τα περιεργαστώ από το δημοτικό!» συμπλήρωσε.

Καθ’ όλη τη διαδικασία καθαρισμού η βιβλιοθήκη παρέμεινε ανοιχτή. Καθαρίστηκαν συνολικά 760.000 τεκμήρια τα οποία αντιστοιχούν σε 16 χιλιόμετρα ράφια.

Καθαρισμός χαρτών.

ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΧΑΡΤΩΝ

Ιούνιος 2016-Σεπτέμβριος 2016

Μέσα στη βιβλιοθήκη βρέθηκαν, τυλιγμένοι σε ρολό, 59 χάρτες μεγάλων διαστάσεων, με ξύλινους πήχεις. «Είναι ποικίλης θεματολογίας. Ιστορικοί, πολιτικοί, πολεοδομικοί, γεωγραφικοί, πολιτιστικοί πίνακες με όμορφες παραστάσεις. Ο μεγαλύτερος που ανακαλύψαμε είναι 70 x 3,48 εκατοστά», δήλωσε η Χριστίνα Τσαρουχά, υπεύθυνη του εργαστηρίου συντηρητών της ΕΒΕ. Αυτή και οι άλλοι οκτώ συνάδελφοί της κατέγραψαν και κράτησαν πληροφορίες για κάθε τεκμήριο. Στη συνέχεια καθάρισαν την μπροστινή και πίσω όψη του χάρτη με ηλεκτρικό σκουπάκι μουσειακών προδιαγραφών, τοποθέτησαν αντιόξινο χαρτί σε όλη του την επιφάνεια και τον συσκεύασαν προσεκτικά σε πλαστικό κύλινδρο. «Κάποιοι είναι σε καλή κατάσταση, άλλοι όχι. Η συντήρηση ενός χάρτη μπορεί να διαρκέσει έως και έξι μήνες».

Το εργαστήριό της συμβάλλει ενεργά σε όλες τις δράσεις της μετεγκατάστασης. Εκείνη και τα μέλη του τμήματός της γνωρίζουν τη γενική συλλογή της Εθνικής Βιβλιοθήκης καλύτερα από κάθε άνθρωπο. «Την έχουμε περάσει όλη δύο φορές. Σημειώνουμε τα πάντα αναλυτικά, ώστε να ξέρουμε τι δουλειά έχει γίνει», αποκάλυψε η Χριστίνα Τσαρουχά, η οποία εργάζεται στη βιβλιοθήκη από το καλοκαίρι του 2009. Οι συντηρητές ωστόσο έχουν ακόμη πολλή δουλειά μπροστά τους. «Ουσιαστικά, το έργο της συντήρησης θα αρχίσει στο νέο κτίριο, όπου θα υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός», πρόσθεσε.

 

 

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ, ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ

Σεπτέμβριος 2016 – σε εξέλιξη

Για την υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου εργάστηκαν συνολικά 60 άτομα από την εξειδικευμένη ανάδοχο εταιρεία Unisystems και από τα τρία τμήματα της βιβλιοθήκης (Συντήρησης, Αναγνωστηρίων, Καταλόγων). Το στάδιο αυτό περιλάμβανε την τοποθέτηση ειδικών ετικετών ραδιοσήμανσης (RFID) και την ταυτοποίηση των τεκμηρίων στο βιβλιοθηκονομικό σύστημα, ώστε τα βιβλία να είναι λειτουργικά και να μπορούν να ανακτηθούν από τον κατάλογο της βιβλιοθήκης.

Στις χειροποίητες και ιστορικές βιβλιοδεσίες δεν επικολλήθηκαν ετικέτες RFID, ώστε να μην αλλοιωθεί η μορφή τους. Αντ’ αυτού τυλίχτηκε το οπισθόφυλλο με ταινία από διαφανή μεμβράνη και πάνω της μπήκε η ετικέτα με τον ραβδωτό κώδικα. Βιβλία που έφεραν έντονες φθορές τοποθετήθηκαν σε πλαστικές σακούλες, σε περίπτωση που κάποιο κομμάτι τους αποσπαστεί.

Με τέσσερα ειδικά σκάνερ πραγματοποιείται η ψηφιοποίηση εξωφύλλων ή σελίδων τίτλου. Η σάρωση -που αφορά κυρίως το ιστορικό υλικό, δηλαδή οποιαδήποτε έκδοση χρονολογείται πριν από το 1980- αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός των προσεχών εβδομάδων.

Για την επεξεργασία συλλογών και την επικαιροποίηση των καταλόγων συνεχίζουν να εργάζονται δύο ομάδες. Η μία, που αποτελείται από 16 άτομα, έχει αναλάβει την ταυτοποίηση (δηλαδή οι εργαζόμενοι στο πρότζεκτ κοιτούν αν το βιβλίο που κρατούν στα χέρια τους υπάρχει στον κατάλογο της βιβλιοθήκης), ενώ μια άλλη ομάδα διορθώνει τις βιβλιογραφικές εγγραφές (εξετάζουν δηλαδή αν κάθε τεκμήριο είναι καταγεγραμμένο σωστά στον κατάλογο).

Οι εργαζόμενοι της Unisystems είναι βιβλιοθηκάριοι, απόφοιτοι των ΤΕΙ Αθήνας, ηλικίας 24 έως 33 ετών. Επιβλέπουσα των ομάδων εργασίας είναι η 27χρονη Βάσια Κεραμάρη. «Πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας πραγματοποιείται ένα τέτοιο εγχείρημα. Είναι δύσκολο να συντονίζεις 43 άτομα. Έπρεπε να βρίσκω κάθε μέρα λύσεις σε προβλήματα. Να προσφέρω ψυχολογική υποστήριξη στα παιδιά, που κρύωναν και δούλευαν σε πολύ δύσκολες συνθήκες».

Η ΜΕΤΑΣΤΕΓΑΣΗ 

Φθινόπωρο 2017

Η νέα στέγη της βιβλιοθήκης στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος αγγίζει τα 22.000 τ.μ. Σύντομα θα γεμίσει με τα 1.200.000 τόμους της συλλογής. Οι καινούργιες εγκαταστάσεις, με τα πέντε σύγχρονα αναγνωστήρια, θα παρέχουν πια κατάλληλες συνθήκες και σύγχρονες υποδομές για τη διαφύλαξη, τη συντήρηση και την ψηφιοποίηση των συλλογών. Το σημαντικό είναι ότι η νέα βιβλιοθήκη θα διευρύνει τη δράση της με ένα νέο δανειστικό τμήμα.

H Βασιλική Τσιγκούνη εργάζεται 27 χρόνια στο κτίριο της οδού Πανεπιστημίου ως αναπληρώτρια προϊσταμένη των αναγνωστηρίων. Σαν καλή οικοδέσποινα υποδεχόταν τους ερευνητές και τους βοηθούσε στην έρευνά τους. Πώς αισθάνεται που φεύγει από εκεί; «Όταν ο διευθυντής μάς ανακοίνωσε ότι πρέπει να κλείσουμε το αναγνωστήριο, αισθάνθηκα χάλια. Πήγαινα κάθε τρεις και λίγο μέσα στο γραφείο του και τον παρακαλούσα να καθυστερήσουμε το κλείσιμο. Αγαπώ το παλιό κτίριο, είμαι συναισθηματικά δεμένη με τα ξύλινα έπιπλα του Τσίλλερ. Πώς είναι όταν τελειώνει ένας έρωτας; Κάπως έτσι. Πονάς. Αν όμως μένουμε στο παρελθόν, δεν προχωράμε στο μέλλον», συμπληρώνει. Μαζί με την Ιουλία Ελμαλόγλου, έχει αναλάβει το δύσκολο πρότζεκτ της μεταφορας. «Το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να μετρήσω τα ράφια. Τώρα πρέπει να αποφασίσουμε τι θα μπει στο καθένα από αυτά και τι πίσω στα βιβλιοστάσια», μας είπε η έμπειρη βιβλιοθηκονόμος, που πιστεύει ότι το πιο δύσκολο στάδιο για εκείνη θα είναι ο εγκιβωτισμός. Για καθαρά συναισθηματικούς λόγους.

Φωτογραφίες Βαγγέλης Ζαβός

Πηγή

Προσθέστε το σχόλιό σας

Η ηλεκτρονική σας διεύθυνση δεν θα δημοσιευτεί. Τα πεδία με αστερίσκο είναι υποχρεωτικά *